ધોરણ ૧૨ ગુજરાત બોર્ડ હિસાબશાસ્ત્ર – ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો

૧૦ ગુણ માટે ખૂબ મહત્વનો પ્રકરણ

ધોરણ ૧૨ના હિસાબશાસ્ત્રમાં ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો ખૂબ જ મહત્વનો વિષય છે. આ વિષયમાં વિદ્યાર્થીઓને વેપારી પેઢીના નફા-નુકસાન, ભાગીદારો વચ્ચે નફાની વહેંચણી, મૂડી, ઉપાડ અને મિલકતો તથા જવાબદારીઓના હિસાબ તૈયાર કરવાના હોય છે.

આ લેખમાં ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબોને ખૂબ જ સરળ ભાષામાં ઉદાહરણો સાથે સમજાવવામાં આવ્યા છે, જેથી વિદ્યાર્થી પરીક્ષાની તૈયારી સરળતાથી કરી શકે.

પરીક્ષા નોંધ: ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો ૧૦ ગુણના પ્રશ્ન માટે ખૂબ મહત્વનો વિષય છે. જોકે દરેક વર્ષની પ્રશ્નપત્ર રચનામાં ગુણવિભાગ બદલાઈ શકે છે, તેથી તેને ચોક્કસપણે દર વર્ષે ૧૦ ગુણનો જ પ્રશ્ન આવશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો એટલે શું?

ભાગીદારી પેઢીના એક હિસાબી વર્ષના અંતે પેઢીની કુલ ખરીદી, વેચાણ, ખર્ચ, આવક, નફો, ભાગીદારોની મૂડી અને મિલકતો-જવાબદારીઓની સ્થિતિ જાણવા માટે તૈયાર કરવામાં આવતા હિસાબોને ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો કહેવામાં આવે છે.

અંતિમ હિસાબો દ્વારા નીચેની માહિતી મેળવી શકાય છે:

પેઢીને કુલ નફો થયો કે નુકસાન?
ચોખ્ખો નફો કેટલો છે?
ભાગીદારો વચ્ચે નફો કેવી રીતે વહેંચાશે?
દરેક ભાગીદારની મૂડી કેટલી છે?
પેઢીની મિલકતો કેટલી છે?
પેઢીની જવાબદારીઓ કેટલી છે?
ભાગીદારોને મૂડી પર વ્યાજ કેટલું મળશે?
ઉપાડ પર વ્યાજ કેટલું લેવામાં આવશે?

અંતિમ હિસાબોના મુખ્ય ભાગો

ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબોમાં મુખ્યત્વે નીચેના હિસાબો તૈયાર કરવામાં આવે છે:

૧. વેપાર ખાતું

વેપાર ખાતા દ્વારા કુલ નફો અથવા કુલ નુકસાન શોધવામાં આવે છે.

૨. નફા-નુકસાન ખાતું

આ ખાતા દ્વારા ચોખ્ખો નફો અથવા ચોખ્ખું નુકસાન શોધવામાં આવે છે.

૩. નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું

આ ખાતા દ્વારા ભાગીદારો વચ્ચે નફાની વહેંચણી કરવામાં આવે છે.

૪. ભાગીદારોના મૂડી ખાતા

દરેક ભાગીદારની મૂડીમાં થયેલા ફેરફારો દર્શાવવામાં આવે છે.

૫. વર્તમાન ખાતા

સ્થિર મૂડી પદ્ધતિમાં ભાગીદારોના વર્તમાન ખાતા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

૬. સ્થિતિપત્ર

વર્ષના અંતે પેઢીની મિલકતો અને જવાબદારીઓની સ્થિતિ દર્શાવવામાં આવે છે.

અંતિમ હિસાબોની સરળ પ્રક્રિયા

વિદ્યાર્થીઓ નીચેનો ક્રમ યાદ રાખે:

વેપાર ખાતું → નફા-નુકસાન ખાતું → નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું → મૂડી/વર્તમાન ખાતું → સ્થિતિપત્ર

આ ક્રમ યાદ રાખવાથી લાંબા પ્રશ્નો ઉકેલવામાં ઘણી સરળતા રહે છે.

૧. વેપાર ખાતું

વેપાર ખાતાનો મુખ્ય હેતુ કુલ નફો અથવા કુલ નુકસાન શોધવાનો છે.

વેપાર ખાતાની ડાબી બાજુ સામાન્ય રીતે માલ સાથે સીધા સંબંધિત ખર્ચો અને જથ્થો દર્શાવવામાં આવે છે, જ્યારે જમણી બાજુ વેચાણ અને અંતિમ માલસંગ્રહ દર્શાવવામાં આવે છે.

વેપાર ખાતાની ડાબી બાજુ

પ્રારંભિક માલસંગ્રહ
ખરીદી
ખરીદી પરત
સીધા ખર્ચા
મજૂરી
વાહનવ્યવહાર ખર્ચ
આયાત ખર્ચ વગેરે

વેપાર ખાતાની જમણી બાજુ

વેચાણ
વેચાણ પરત
અંતિમ માલસંગ્રહ

કુલ નફો શોધવાનું સૂત્ર

કુલ નફો = ચોખ્ખું વેચાણ − વેચાયેલા માલની કિંમત

અથવા

વેચાયેલા માલની કિંમત = પ્રારંભિક માલસંગ્રહ + ચોખ્ખી ખરીદી + સીધા ખર્ચા − અંતિમ માલસંગ્રહ

ચોખ્ખી ખરીદી

ચોખ્ખી ખરીદી = ખરીદી − ખરીદી પરત

ચોખ્ખું વેચાણ

ચોખ્ખું વેચાણ = વેચાણ − વેચાણ પરત

સરળ ઉદાહરણ

ધારો કે:

પ્રારંભિક માલસંગ્રહ = ₹૨૦,૦૦૦
ખરીદી = ₹૮૦,૦૦૦
ખરીદી પરત = ₹૫,૦૦૦
મજૂરી = ₹૧૫,૦૦૦
વેચાણ = ₹૧,૫૦,૦૦૦
વેચાણ પરત = ₹૧૦,૦૦૦
અંતિમ માલસંગ્રહ = ₹૩૦,૦૦૦

ચોખ્ખી ખરીદી

₹૮૦,૦૦૦ − ₹૫,૦૦૦ = ₹૭૫,૦૦૦

ચોખ્ખું વેચાણ

₹૧,૫૦,૦૦૦ − ₹૧૦,૦૦૦ = ₹૧,૪૦,૦૦૦

વેચાયેલા માલની કિંમત

₹૨૦,૦૦૦ + ₹૭૫,૦૦૦ + ₹૧૫,૦૦૦ − ₹૩૦,૦૦૦

= ₹૮૦,૦૦૦

કુલ નફો

₹૧,૪૦,૦૦૦ − ₹૮૦,૦૦૦

= ₹૬૦,૦૦૦

અટલે કુલ નફો ₹૬૦,૦૦૦ થશે.

૨. નફા-નુકસાન ખાતું

નફા-નુકસાન ખાતાનો હેતુ ચોખ્ખો નફો અથવા ચોખ્ખું નુકસાન શોધવાનો છે.

વેપાર ખાતામાંથી મળેલો કુલ નફો નફા-નુકસાન ખાતામાં લાવવામાં આવે છે.

નફા-નુકસાન ખાતાના સામાન્ય ખર્ચા

પગાર
ભાડું
વીમો
જાહેરાત ખર્ચ
કચેરી ખર્ચ
ઘસારો
સમારકામ ખર્ચ
વેચાણ ખર્ચ
આપેલું વટાવ
લોન પરનું વ્યાજ
સામાન્ય વહીવટી ખર્ચ

અન્ય આવકો

મળેલું વટાવ
મળેલું કમિશન
મળતું ભાડું
મળતું વ્યાજ
અન્ય આવક

ચોખ્ખો નફો

ચોખ્ખો નફો = કુલ નફો + અન્ય આવક − પરોક્ષ ખર્ચા

૩. નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું

આ ખાતું ભાગીદારી પેઢી માટે ખૂબ જ મહત્વનું છે.

નફા-નુકસાન ખાતામાંથી મળેલો ચોખ્ખો નફો સીધો ભાગીદારોના મૂડી ખાતામાં વહેંચવામાં આવતો નથી.

સૌપ્રથમ નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું તૈયાર કરવામાં આવે છે.

આ ખાતા દ્વારા ભાગીદારોને મળવાપાત્ર:

મૂડી પરનું વ્યાજ
ભાગીદારનો પગાર
ભાગીદારનું કમિશન
નફાનો ભાગ

વગેરેની ગણતરી કરવામાં આવે છે.

નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતાની ડાબી બાજુ

મૂડી પરનું વ્યાજ
ભાગીદારનો પગાર
ભાગીદારનું કમિશન
ભાગીદારોને વહેંચાયેલો નફો

જમણી બાજુ

ચોખ્ખો નફો
ઉપાડ પરનું વ્યાજ
કરાર મુજબ અન્ય આવક

૪. મૂડી પરનું વ્યાજ

ભાગીદારી કરારમાં મૂડી પર વ્યાજ આપવાની જોગવાઈ હોય તો ભાગીદારને મૂડી પર વ્યાજ આપવામાં આવે છે.

સૂત્ર

મૂડી પરનું વ્યાજ = મૂડી × વ્યાજનો દર × સમય ÷ ૧૦૦

ઉદાહરણ

અની મૂડી = ₹૨,૦૦,૦૦૦

વ્યાજનો દર = ૧૦%

સમય = ૧ વર્ષ

મૂડી પરનું વ્યાજ:

₹૨,૦૦,૦૦૦ × ૧૦ × ૧ ÷ ૧૦૦

= ₹૨૦,૦૦૦

૫. ઉપાડ પરનું વ્યાજ

ભાગીદાર દ્વારા વ્યક્તિગત ઉપયોગ માટે પેઢીમાંથી રોકડ અથવા માલ લેવામાં આવે તેને ઉપાડ કહેવામાં આવે છે.

ઉપાડ પર વ્યાજ લેવામાં આવે તો તે પેઢી માટે આવક બને છે.

સૂત્ર

ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ઉપાડ × વ્યાજનો દર × સમય ÷ ૧૦૦

અહીં સમયનું ધ્યાન ખૂબ જ મહત્વનું છે.

જો ભાગીદાર વર્ષના શરૂઆતમાં ઉપાડ કરે છે તો સમય વધારે રહેશે.

જો વર્ષના અંતમાં ઉપાડ કરે છે તો સમય ઓછો રહેશે.

માસિક ઉપાડમાં ખાસ ધ્યાન

જો દર મહિને સમાન રકમ ઉપાડવામાં આવે તો ઉપાડના સમયગાળાની સરેરાશ અવધિ ધ્યાનમાં લેવી પડે છે.

આ પ્રકારના પ્રશ્નોમાં વિદ્યાર્થીએ પ્રશ્નમાં આપેલી તારીખ અને ઉપાડની પદ્ધતિ ધ્યાનથી વાંચવી જોઈએ.

૬. ભાગીદારનો પગાર

ભાગીદારને પગાર આપવાની જોગવાઈ ભાગીદારી કરારમાં હોય તો ભાગીદારનો પગાર નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતાની ડાબી બાજુ લખવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ

મનોજને વાર્ષિક ₹૨૪,૦૦૦ પગાર આપવાનો હોય તો:

મનોજનો પગાર = ₹૨૪,૦૦૦

૭. ભાગીદારનું કમિશન

ભાગીદારને નફા પર કમિશન આપવાની જોગવાઈ હોય તો પ્રશ્નમાં આપેલા નિયમ પ્રમાણે તેની ગણતરી કરવામાં આવે છે.

નફા પર કમિશન

જો કમિશન નફા પર હોય તો સામાન્ય રીતે:

કમિશન = નફો × દર ÷ ૧૦૦

પરંતુ જો પ્રશ્નમાં લખેલું હોય કે કમિશન બાદનો નફો, તો ગણતરી અલગ રીતે કરવી પડે છે.

ઉદાહરણ

નફો = ₹૧,૦૦,૦૦૦

કમિશનનો દર = ૧૦%

કમિશન = ₹૧,૦૦,૦૦૦ × ૧૦ ÷ ૧૦૦

= ₹૧૦,૦૦૦

૮. સ્થિર મૂડી પદ્ધતિ

સ્થિર મૂડી પદ્ધતિમાં ભાગીદારોની મૂડી સામાન્ય રીતે સ્થિર રહે છે.

વ્યાજ, પગાર, કમિશન, નફાનો ભાગ અને ઉપાડ જેવી બાબતો માટે વર્તમાન ખાતું તૈયાર કરવામાં આવે છે.

વર્તમાન ખાતામાં

જમા બાજુ

મૂડી પરનું વ્યાજ
પગાર
કમિશન
નફાનો ભાગ

ઉધાર બાજુ

ઉપાડ
ઉપાડ પરનું વ્યાજ
નુકસાનનો ભાગ

૯. ચલ મૂડી પદ્ધતિ

ચલ મૂડી પદ્ધતિમાં ભાગીદાર સાથે સંબંધિત વિવિધ હિસાબી ફેરફારો સીધા જ મૂડી ખાતામાં દાખલ કરવામાં આવે છે.

તેથી ભાગીદારની મૂડીમાં સતત વધારો કે ઘટાડો થતો રહે છે.

સ્થિર અને ચલ મૂડી પદ્ધતિ વચ્ચેનો તફાવત

આધાર	સ્થિર મૂડી પદ્ધતિ	ચલ મૂડી પદ્ધતિ
મૂડી	સામાન્ય રીતે સ્થિર રહે	સતત બદલાય
વર્તમાન ખાતું	તૈયાર કરવામાં આવે	સામાન્ય રીતે જરૂરી નથી
ઉપાડ	વર્તમાન ખાતામાં	મૂડી ખાતામાં
મૂડી પરનું વ્યાજ	વર્તમાન ખાતામાં	મૂડી ખાતામાં
નફાનો ભાગ	વર્તમાન ખાતામાં	મૂડી ખાતામાં

૧૦. સ્થિતિપત્ર

સ્થિતિપત્ર દ્વારા વર્ષના અંતે પેઢીની મિલકતો અને જવાબદારીઓની સ્થિતિ જાણવા મળે છે.

જવાબદારીઓ

ભાગીદારોની મૂડી
ભાગીદારોના વર્તમાન ખાતાની જમા બાકી
લેણદારો
ચૂકવવાના હૂંડી
બેંક લોન
બાકી ખર્ચા
અન્ય જવાબદારીઓ

મિલકતો

રોકડ
બેંકમાં જમા રકમ
દેવાદારો
મળવાપાત્ર હૂંડી
અંતિમ માલસંગ્રહ
ફર્નિચર
મકાન
યંત્રો
અગાઉથી ચૂકવેલા ખર્ચા

અંતિમ હિસાબોમાં સમાયોજન

પરીક્ષામાં સૌથી વધુ ભૂલો ઘણીવાર સમાયોજનમાં થાય છે.

વિદ્યાર્થીએ દરેક સમાયોજનની બે અસર યાદ રાખવી જોઈએ.

૧. બાકી ખર્ચ

જો કોઈ ખર્ચ બાકી હોય તો:

પ્રથમ અસર: સંબંધિત ખર્ચમાં ઉમેરો.

બીજી અસર: સ્થિતિપત્રમાં જવાબદારી તરીકે દર્શાવો.

ઉદાહરણ

બાકી પગાર = ₹૫,૦૦૦

તો:

પગાર ખર્ચમાં ₹૫,૦૦૦ ઉમેરાશે.

સ્થિતિપત્રમાં ₹૫,૦૦૦ જવાબદારી તરીકે દર્શાવાશે.

૨. અગાઉથી ચૂકવેલો ખર્ચ

જો કોઈ ખર્ચ અગાઉથી ચૂકવવામાં આવ્યો હોય તો:

પ્રથમ અસર: ખર્ચમાંથી બાદ કરો.

બીજી અસર: સ્થિતિપત્રમાં મિલકત તરીકે દર્શાવો.

૩. અંતિમ માલસંગ્રહ

જો અંતિમ માલસંગ્રહ પ્રશ્નમાં જુદી રીતે આપવામાં આવ્યો હોય તો તેની બે અસર થાય છે:

પ્રથમ અસર: વેપાર ખાતાની જમણી બાજુ.

બીજી અસર: સ્થિતિપત્રની મિલકત બાજુ.

https://questionbank.gseb.org/?utm_source=chatgpt.com

૪. ઘસારો

ઘસારો:

પ્રથમ અસર: નફા-નુકસાન ખાતામાં ખર્ચ તરીકે.

બીજી અસર: સંબંધિત મિલકતની કિંમતમાંથી ઘટાડો.

૫. મળવાપાત્ર આવક

જો આવક મળવાપાત્ર હોય તો:

પ્રથમ અસર: આવકમાં ઉમેરો.

બીજી અસર: સ્થિતિપત્રમાં મિલકત.

૬. અગાઉથી મળેલી આવક

જો આવક અગાઉથી મળી ગઈ હોય તો:

પ્રથમ અસર: આવકમાંથી બાદ કરો.

બીજી અસર: સ્થિતિપત્રમાં જવાબદારી.

૭. શંકાસ્પદ દેવાં અથવા બાકી વસૂલાત

જો દેવાદારોમાંથી અમુક રકમ વસૂલ થવાની શક્યતા ન હોય તો પ્રશ્નમાં આપેલી જોગવાઈ પ્રમાણે તેની અસર નફા-નુકસાન ખાતામાં અને દેવાદારોની રકમમાં કરવામાં આવે છે.

યાદ રાખવાની સરળ રીત – બે અસરનો નિયમ

પરીક્ષામાં દરેક સમાયોજન માટે પોતાને બે પ્રશ્ન પૂછો:

પ્રથમ અસર ક્યાં થશે?

બીજી અસર ક્યાં થશે?

આ રીતથી સમાયોજનના પ્રશ્નોમાં ભૂલો ઘણી ઘટાડી શકાય છે.

સંપૂર્ણ સરળ ઉદાહરણ

ધારો કે અ અને બ ભાગીદારો છે.

નફાની વહેંચણીનો ગુણોત્તર:

અ : બ = ૩ : ૨

ચોખ્ખો નફો = ₹૧,૦૦,૦૦૦

અની મૂડી = ₹૨,૦૦,૦૦૦

બની મૂડી = ₹૧,૫૦,૦૦૦

મૂડી પર વ્યાજ = ૧૦%

અનો પગાર = ₹૨૦,૦૦૦

અના ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ₹૩,૦૦૦

બના ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ₹૨,૦૦૦

પગલું ૧ – મૂડી પરનું વ્યાજ

અનું વ્યાજ:

₹૨,૦૦,૦૦૦ × ૧૦% = ₹૨૦,૦૦૦

બનું વ્યાજ:

₹૧,૫૦,૦૦૦ × ૧૦% = ₹૧૫,૦૦૦

કુલ મૂડી પરનું વ્યાજ:

₹૨૦,૦૦૦ + ₹૧૫,૦૦૦

= ₹૩૫,૦૦૦

પગલું ૨ – ઉપાડ પરનું વ્યાજ

અનું ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ₹૩,૦૦૦

બનું ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ₹૨,૦૦૦

કુલ = ₹૫,૦૦૦

આ પેઢી માટે આવક છે.

પગલું ૩ – વહેંચણી માટેનો નફો

ચોખ્ખો નફો = ₹૧,૦૦,૦૦૦

ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ₹૫,૦૦૦

કુલ = ₹૧,૦૫,૦૦૦

હવે:

મૂડી પરનું વ્યાજ = ₹૩૫,૦૦૦

અનો પગાર = ₹૨૦,૦૦૦

બાકી નફો:

₹૧,૦૫,૦૦૦ − ₹૩૫,૦૦૦ − ₹૨૦,૦૦૦

= ₹૫૦,૦૦૦

નફાની વહેંચણી

ગુણોત્તર = ૩ : ૨

કુલ ભાગ = ૫

અનો ભાગ:

₹૫૦,૦૦૦ × ૩ ÷ ૫

= ₹૩૦,૦૦૦

બનો ભાગ:

₹૫૦,૦૦૦ × ૨ ÷ ૫

= ₹૨૦,૦૦૦

અંતિમ પરિણામ

અને મળવાપાત્ર

મૂડી પરનું વ્યાજ = ₹૨૦,૦૦૦
પગાર = ₹૨૦,૦૦૦
નફાનો ભાગ = ₹૩૦,૦૦૦
ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ₹૩,૦૦૦

ઉપાડ પરનું વ્યાજ અલગથી પેઢીની આવક હોવાથી ભાગીદારના ખાતામાં તેની અસર પ્રશ્નની પદ્ધતિ પ્રમાણે દર્શાવવામાં આવશે.

બને મળવાપાત્ર

મૂડી પરનું વ્યાજ = ₹૧૫,૦૦૦
નફાનો ભાગ = ₹૨૦,૦૦૦
ઉપાડ પરનું વ્યાજ = ₹૨,૦૦૦

પરીક્ષામાં ૧૦ ગુણ માટે શું તૈયાર કરવું?

ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબ માટે નીચેના મુદ્દાઓ ખાસ તૈયાર કરો:

ખૂબ મહત્વના મુદ્દા

૧. વેપાર ખાતું
૨. નફા-નુકસાન ખાતું
૩. નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું
૪. ભાગીદારોના મૂડી ખાતા
૫. વર્તમાન ખાતું
૬. સ્થિતિપત્ર
૭. મૂડી પરનું વ્યાજ
૮. ઉપાડ પરનું વ્યાજ
૯. ભાગીદારનો પગાર
૧૦. ભાગીદારનું કમિશન
૧૧. બાકી ખર્ચ
૧૨. અગાઉથી ચૂકવેલો ખર્ચ
૧૩. અંતિમ માલસંગ્રહ
૧૪. ઘસારો
૧૫. મળવાપાત્ર આવક
૧૬. અગાઉથી મળેલી આવક

પરીક્ષામાં થતી સામાન્ય ભૂલો

ભૂલ ૧

મૂડી પરનું વ્યાજ નફા-નુકસાન ખાતામાં સીધું ખર્ચ તરીકે લખવું.

યાદ રાખો: કરારમાં જોગવાઈ હોય તો મૂડી પરનું વ્યાજ નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતામાં આવે છે.

ભૂલ ૨

ઉપાડ પરના વ્યાજને ખર્ચ માનવો.

યાદ રાખો: ઉપાડ પરનું વ્યાજ પેઢી માટે આવક છે.

ભૂલ ૩

અંતિમ માલસંગ્રહની એક જ અસર કરવી.

યાદ રાખો: સામાન્ય રીતે તેની બે અસર હોય છે.

ભૂલ ૪

બાકી ખર્ચની બીજી અસર ભૂલી જવી.

યાદ રાખો: ખર્ચમાં ઉમેરો + સ્થિતિપત્રમાં જવાબદારી.

ભૂલ ૫

અગાઉથી ચૂકવેલા ખર્ચને ખર્ચમાં ઉમેરવો.

યાદ રાખો: ખર્ચમાંથી બાદ કરો + સ્થિતિપત્રમાં મિલકત.

અંતિમ હિસાબનો સંપૂર્ણ ક્રમ

પરીક્ષા પહેલાં આ ક્રમ યાદ કરી લો:

વેપાર ખાતું

↓

કુલ નફો

↓

નફા-નુકસાન ખાતું

↓

ચોખ્ખો નફો

↓

નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું

↓

ભાગીદારોના મૂડી/વર્તમાન ખાતા

↓

સ્થિતિપત્ર

આ ક્રમ સારી રીતે યાદ હોય તો લાંબા પ્રશ્નો ઉકેલવામાં ખૂબ મદદ મળે છે.

સાત દિવસની પુનરાવર્તન યોજના

પ્રથમ દિવસ

વેપાર ખાતું અને કુલ નફો.

બીજો દિવસ

નફા-નુકસાન ખાતું.

ત્રીજો દિવસ

નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું.

ચોથો દિવસ

મૂડી પરનું વ્યાજ અને ઉપાડ પરનું વ્યાજ.

પાંચમો દિવસ

સ્થિર અને ચલ મૂડી પદ્ધતિ.

છઠ્ઠો દિવસ

બધા સમાયોજન.

સાતમો દિવસ

એક સંપૂર્ણ ૧૦ ગુણનો પ્રશ્ન સમય મર્યાદામાં ઉકેલો.

એક મિનિટમાં આખો પાઠ યાદ કરો

વેપાર ખાતું → કુલ નફો

નફા-નુકસાન ખાતું → ચોખ્ખો નફો

વિનિયોજન ખાતું → નફાની વહેંચણી

મૂડી/વર્તમાન ખાતું → ભાગીદારનો હિસાબ

સ્થિતિપત્ર → પેઢીની નાણાકીય સ્થિતિ

પરીક્ષા માટેના ૧૦ સુવર્ણ મુદ્દા

૧. વેપાર ખાતાથી કુલ નફો શોધાય છે.
૨. નફા-નુકસાન ખાતાથી ચોખ્ખો નફો શોધાય છે.
૩. વિનિયોજન ખાતાથી નફાની વહેંચણી થાય છે.
૪. મૂડી પરનું વ્યાજ કરારની જોગવાઈ મુજબ આપવામાં આવે છે.
૫. ઉપાડ પરનું વ્યાજ પેઢીની આવક છે.
૬. ભાગીદારનો પગાર વિનિયોજન ખાતામાં આવે છે.
૭. અંતિમ માલસંગ્રહની સામાન્ય રીતે બે અસર થાય છે.
૮. બાકી ખર્ચની બે અસર થાય છે.
૯. અગાઉથી ચૂકવેલા ખર્ચની બે અસર થાય છે.
૧૦. અંતિમ જવાબ તપાસતી વખતે મિલકત અને જવાબદારીનો સરવાળો સરખો હોવો જોઈએ.

મહત્વના પ્રશ્નો

પ્રશ્ન ૧

ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો એટલે શું?

પ્રશ્ન ૨

વેપાર ખાતાનો હેતુ સમજાવો.

પ્રશ્ન ૩

નફા-નુકસાન ખાતાનો હેતુ સમજાવો.

પ્રશ્ન ૪

નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું શા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે?

પ્રશ્ન ૫

મૂડી પરના વ્યાજની ગણતરી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?

પ્રશ્ન ૬

ઉપાડ પરના વ્યાજની ગણતરી સમજાવો.

પ્રશ્ન ૭

સ્થિર મૂડી પદ્ધતિ અને ચલ મૂડી પદ્ધતિ વચ્ચે તફાવત આપો.

પ્રશ્ન ૮

બાકી ખર્ચની હિસાબી સારવાર સમજાવો.

પ્રશ્ન ૯

અગાઉથી ચૂકવેલા ખર્ચની હિસાબી સારવાર સમજાવો.

પ્રશ્ન ૧૦

અંતિમ માલસંગ્રહની બે અસરો સમજાવો.

પ્રશ્ન ૧૧

ભાગીદારના પગારની હિસાબી સારવાર સમજાવો.

પ્રશ્ન ૧૨

ભાગીદારના કમિશનની ગણતરી સમજાવો.

પ્રશ્ન ૧૩

સ્થિતિપત્ર શું છે?

પ્રશ્ન ૧૪

ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો તૈયાર કરવાનો ક્રમ સમજાવો.

નિષ્કર્ષ

ધોરણ ૧૨ના હિસાબશાસ્ત્રમાં ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો ખૂબ જ મહત્વનો વિષય છે. જો વિદ્યાર્થી વેપાર ખાતું, નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન વિનિયોજન ખાતું, મૂડી ખાતું, વર્તમાન ખાતું, સ્થિતિપત્ર અને સમાયોજનને ક્રમસર સમજી લે તો લાંબા પ્રશ્નો સરળતાથી ઉકેલી શકાય છે.

ખાસ કરીને સમાયોજનની બે અસરો, મૂડી પરનું વ્યાજ, ઉપાડ પરનું વ્યાજ, ભાગીદારનો પગાર, કમિશન અને નફાની વહેંચણીની સતત પ્રેક્ટિસ કરવી.

ગુજરાત બોર્ડની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ધોરણ ૯ થી ૧૨ની વિષયવાર પ્રશ્નબેંક ઉપલબ્ધ છે, તેથી શાળામાં ઉપલબ્ધ સત્તાવાર પ્રશ્નબેંક અને પાઠ્યક્રમ સાથે આ તૈયારીને જોડવી ઉપયોગી રહેશે.

સૂત્ર યાદ રાખો:

વેપાર → નફો → વિનિયોજન → ભાગીદાર → સ્થિતિ

આ એક ક્રમ યાદ રાખશો તો ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબનો મોટો ભાગ સરળ બની જશે.

શોધ માટેની વિગતો

શીર્ષક:
ધોરણ ૧૨ ગુજરાત બોર્ડ હિસાબશાસ્ત્ર – ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો | ૧૦ ગુણ માટે ખૂબ મહત્વનું

શોધ વર્ણન:
ધોરણ ૧૨ ગુજરાત બોર્ડ હિસાબશાસ્ત્રમાં ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો સરળ ભાષામાં શીખો. નફો, વિનિયોજન, મૂડી અને સ્થિતિપત્ર.

લઘુ સરનામું:
dhoran-12-gseb-hisabshastra-bhagidari-pedhina-antim-hisabo

લેખના વિભાગો:
ધોરણ ૧૨ હિસાબશાસ્ત્ર, ગુજરાત બોર્ડ, ભાગીદારી પેઢી, અંતિમ હિસાબો, વેપાર ખાતું, નફા-નુકસાન ખાતું, નફા-નુકસાન વિનિયોજન, મૂડી ખાતું, વર્તમાન ખાતું, સ્થિતિપત્ર, મૂડી પરનું વ્યાજ, ઉપાડ પરનું વ્યાજ, હિસાબશાસ્ત્ર નોંધો

મુખ્ય ચિત્ર માટે સૂચન

ચિત્રનું કદ: ૧૨૦૦ × ૬૩૦

મુખ્ય લખાણ:

ધોરણ ૧૨ ગુજરાત બોર્ડ

ભાગીદારી પેઢીના અંતિમ હિસાબો

૧૦ ગુણ માટે ખૂબ મહત્વનું

વેપાર ખાતું • નફા-નુકસાન • વિનિયોજન • મૂડી • સ્થિતિપત્ર

CommerceWallah12 | Shobhan Joshi

રંગ ગોઠવણી: ઘેરો વાદળી, સફેદ, પીળો અને આછો નારંગી.

પાંચ ઉપયોગી માહિતીચિત્રોના વિચારો

૧. અંતિમ હિસાબોનો સંપૂર્ણ ક્રમ

વેપાર ખાતું → નફા-નુકસાન → વિનિયોજન → મૂડી/વર્તમાન → સ્થિતિપત્ર

૨. કુલ નફાનું સૂત્ર

ચોખ્ખું વેચાણ − વેચાયેલા માલની કિંમત = કુલ નફો

૩. સમાયોજનની બે અસરો

બાકી ખર્ચ → ખર્ચમાં વધારો + જવાબદારી
અગાઉથી ચૂકવેલો ખર્ચ → ખર્ચમાં ઘટાડો + મિલકત
અંતિમ માલસંગ્રહ → વેપાર ખાતું + સ્થિતિપત્ર

૪. સ્થિર અને ચલ મૂડી પદ્ધતિ

બંને પદ્ધતિઓ વચ્ચેનો સરળ તફાવત.

૫. એક મિનિટનું પુનરાવર્તન

વેપાર → નફો → વિનિયોજન → ભાગીદાર → સ્થિતિ